Ters omuz protezi (Reverse Total Shoulder Arthroplasty), klasik omuz protezinin anatomik konfigürasyonunun tersine çevrildiği yenilikçi bir cerrahidir. Normalde top kürek tarafında, soket kol tarafındadır; ters protezde bu ilişki ters çevrilir. Bu sayede rotator manşet kaslarına ihtiyaç duyulmadan deltoid kasıyla kol kaldırma mümkün olur. Onarılamayan masif rotator manşet yırtıkları + kireçlenme (manşet artropatisi), karmaşık humerus kırıkları ve revizyon vakalarda altın standart tedavidir. Genellikle 65-70 yaş üstü hastalarda uygulanır.
Belirtiler
Ters protez adayı hastaların özellikleri:
- Onarılamayan masif rotator manşet yırtığı
- Eşlik eden ileri omuz kireçlenmesi (manşet artropatisi)
- Kolu omuz seviyesi üzerine kaldıramama (psödoparalizi)
- Yaşlı hastada (genellikle >65 yaş) karmaşık humerus üst uç kırıkları
- Başarısız önceki protez veya yırtık onarımı
- Şiddetli ağrı + ileri fonksiyon kaybı
Tanı Yöntemleri
Detaylı klinik muayene ile başlanır. Direkt grafiler kireçlenmenin derecesini ve “yüksek pozisyon” (humerus başının yukarı kayması) bulgusunu gösterir. BT kemik kalitesi, glenoid (soket) durumu ve preoperatif planlama için kritiktir. MR rotator manşet durumunu değerlendirir. Bazı vakalarda 3D BT ile bilgisayar destekli planlama yapılır.
Tedavi Yaklaşımı
Cerrahi Olmayan Tedaviler
Cerrahi öncesi tüm konservatif yöntemler denenmiş olmalıdır: fizik tedavi, NSAİİ, eklem içi enjeksiyonlar. Bu yaklaşımlar yetersiz kaldıysa ve hasta uygun adaysa protez planlanır.
Cerrahi Tedavi
Cerrahide humerus üst ucu ve glenoid kemikleri rezeke edilerek protezin metalik ve polietilen komponentleri yerleştirilir. Glenosfer (kürek tarafına yerleştirilen küre) ve humeral cup (kol tarafına yerleştirilen soket) ters protezin temel parçalarıdır. Kemik defektleri varsa kemik grefti kullanılır. Modern bilgisayar destekli teknikler (PSI – patient specific instrumentation) implant yerleşim hassasiyetini artırır. [Tercih ettiğiniz protez tipini ve tekniği belirtin]
Ameliyat Süreci
Genel anestezi + interskalen blok altında, hasta yarı oturur pozisyonda yapılır. İşlem 2-3 saat sürer.
Hastanede Kalış Süresi
2-3 gece hastane yatışı tipiktir.
İyileşme Süreci
- 0-4. Hafta: Kol askısı, pasif egzersizler izinli
- 4-8. Hafta: Aktif yardımlı egzersizler başlar
- 2-4. Ay: Aktif egzersizler, kademeli güçlendirme
- 4-6. Ay: Tam fonksiyon, günlük aktivitelere dönüş
- Spora dönüş: Kontakt sporlar önerilmez; yüzme, golf, bisiklet uygundur
İşe Dönüş
Masa başı işe 4-6 hafta, hafif fiziksel işe 3-4 ay. Çoğu hasta zaten emeklilik yaşındadır. Ağır işe veya 5 kg üstü yük taşımaya kalıcı kısıtlama önerilir.
Olası Komplikasyonlar
Protez cerrahisinin komplikasyon oranı %10-15’tir. Görülebilen sorunlar: instabilite/çıkma (%2-5), enfeksiyon (%1-3), akromiyal kemik kırığı, nörolojik komplikasyonlar (genellikle geçici), protez gevşemesi (uzun dönem), heterotopik ossifikasyon.
Sık Sorulan Sorular
Ne kadar dayanır?
Modern ters protezlerin 10 yıllık takiplerde %90’dan fazla başarı oranı vardır. 15-20 yıl güvenle kullanılan vakalar mevcuttur. Yaş ve aktivite seviyesi belirleyicidir.
Kolumu eskisi gibi kullanabilir miyim?
Kolu omuz seviyesi üzerine kaldırma %90 vakada mümkün olur. Ancak iç ve dış rotasyon bir miktar kısıtlı kalabilir (saç tarama, sırtını kaşıma gibi hareketler bazen zorlu). Hastaların büyük çoğunluğu sonuçtan çok memnun olur.
Hangi sporlar yapabilirim?
Yüzme, bisiklet, golf, yürüyüş, masa tenisi gibi düşük etkili sporlar önerilir. Kontakt sporlar (basketbol, futbol gibi), yüksek hızlı sporlar (tenisi rekabet düzeyinde) ve ağırlık kaldırma sınırlandırılmalıdır.