El bilek kırıkları, çocuklarda en sık görülen kemik yaralanmalarındandır. Düşme sırasında elin yere konması en sık nedendir. Çocuk kemikleri hâlâ büyümekte olduğu için yetişkinlere göre çok daha hızlı iyileşir ve yeniden şekillenebilir (remodeling). Ancak çocuk el bileği kırıklarının önemli bir kısmı büyüme plağını (epifiz) ilgilendirdiği için tedavinin uzman ellerde yapılması büyüme bozukluğunu önlemek için kritiktir.
Belirtiler
Düşme veya travma sonrası şunlar görülebilir:
- El bileğinde ani başlayan, ekstremiteyi kullanmayı engelleyen ağrı
- Belirgin şişlik ve hassasiyet
- Bazı vakalarda görünür şekil bozukluğu (“çatal” görünümü)
- Hareketle artan ağrı, eli kullanmaktan kaçınma
- Bazı durumlarda parmak hareketlerinde kısıtlılık
Tanı Yöntemleri
Klinik muayeneyi takiben mutlaka iki yönlü el bilek grafisi çekilir. Çocuk kemiklerindeki büyüme plakları normal görünümleri ile kırığa karışabileceğinden, deneyimli bir çocuk ortopedi cerrahının değerlendirmesi önemlidir. Bazı şüpheli vakalarda karşı eli karşılaştırma amaçlı grafiye dahil etmek gerekir. Salter-Harris sınıflaması büyüme plağı kırıklarının değerlendirilmesinde kullanılır.
Tedavi Yaklaşımı
Cerrahi Olmayan Tedaviler
Çocuk kırıklarının büyük çoğunluğu kapalı redüksiyon (yerine oturtma) ve alçıya alma ile tedavi edilir. Anestezi altında kırık yerine oturtulur, ardından el bilek üstü veya altı alçı uygulanır. 3-6 hafta arasında alçı tutulur. Yeniden şekillenme kapasitesi yüksek olduğu için minör açılanma kabul edilebilir.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi tedavi genellikle şu durumlarda gereklidir: kapalı yöntemle redüksiyon sağlanamayan kırıklar, büyüme plağında ciddi ayrılma (Salter-Harris III-IV), eklem içine uzanan ve yer değiştirmiş fragmanlar, ileri yaş çocuklarda yeniden şekillenmenin yetersiz kalacağı vakalar. K-teli (Kirschner teli) ile perkütan sabitleme en sık kullanılan yöntemdir. Plak-vida nadiren gerekir. [Kullandığınız tekniği belirtin]
Ameliyat Süreci
Ameliyat kısa süreli genel anestezi altında yapılır, ortalama 30-45 dakika sürer. Kırık görüntüleme eşliğinde yerine oturtulur ve gerekirse K-telleri cilt altından sokularak sabitlenir.
Hastanede Kalış Süresi
Genellikle aynı gün taburculuk yapılır. Bazı ileri kırıklarda 1 gece gözlem gerekebilir.
İyileşme Süreci
- 1-3. Hafta: Alçı veya splint ile immobilizasyon, ödem kontrolü
- 3-6. Hafta: Alçı çıkarılır, kontrol grafileri
- 6-8. Hafta: Hafif egzersizler, oyun aktivitelerine kademeli dönüş
- 2-3. Ay: Spor ve tam aktiviteye dönüş
İşe Dönüş
Çocuklar için “iş” yerine okula dönüş zamanı önemlidir. Alçı dönemi boyunca okula gidilebilir (yazı yazma elin durumuna göre değerlendirilir). Beden eğitimi dersi ve sporlardan 6-8 hafta uzak kalmak gerekir.
Olası Komplikasyonlar
Çocuklarda kırık iyileşmesi olağanüstü iyi olduğu için komplikasyon nadirdir. En önemli takip noktaları büyüme plağı yaralanmalarında nadiren görülebilen büyüme bozukluğudur; bu nedenle 6-12 ay düzenli kontrol önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğumun büyümesi etkilenir mi?
Büyük çoğunluk vakada hayır. Büyüme plağı kırıklarının %90’ından fazlasında problemsiz iyileşme görülür. Düzenli kontrollerle erken müdahale şansı korunur.
K-teli ne zaman çıkarılır?
Genellikle 4-6 hafta sonra muayenehanede kısa bir işlemle, çoğu zaman lokal anestezi olmadan, çıkarılır.
Aynı yere tekrar kırılır mı?
Doğru iyileşen bir kırığın tekrar kırılma riski normal kemikten farklı değildir. Çocuklar düştüklerinde tekrar kırılabilirler, ancak bu eski kırıkla ilgili değildir.