Donuk omuz (adheziv kapsülit), omuz eklemini saran kapsülün iltihaplanıp kalınlaşması ve sertleşmesi sonucu ortaya çıkan ağrılı bir hareket kısıtlılığıdır. 40-60 yaş arası kadınlarda daha sık görülür. Diyabet, tiroid hastalıkları ve uzun süreli immobilizasyon risk faktörleridir. Hastalık üç tipik faz halinde ilerler: ağrı fazı, donma fazı ve çözülme fazı.
Belirtiler
Üç farklı klinik dönem vardır:
- Ağrı fazı (2-9 ay): Yavaş başlayan, geceleri artan derin omuz ağrısı
- Donma fazı (4-12 ay): Ağrı azalır ama hareket kısıtlılığı belirginleşir; saç tarama, sırtını kaşıma gibi hareketler imkânsız hale gelir
- Çözülme fazı (5-24 ay): Hareket kademeli olarak normale döner
- Aktif ve pasif hareketlerin her ikisinde de kısıtlılık
- Özellikle dış rotasyon ve abdüksiyon (kol kaldırma) etkilenir
Tanı Yöntemleri
Tanı büyük ölçüde klinik muayene ile konur. Karakteristik bulgu, hem hastanın kendisinin yapamadığı (aktif) hem de hekimin yaptıramadığı (pasif) hareket kısıtlılığıdır. Direkt grafiler genellikle normaldir; tanı amaçlı değil, kireçlenme veya başka patolojiyi dışlamak için çekilir. MR ek bulgu eşlikçi patolojiler (rotator manşet yırtığı vb.) düşünüldüğünde gereklidir.
Tedavi Yaklaşımı
Cerrahi Olmayan Tedaviler
Vakaların büyük çoğunluğu cerrahisiz iyileşir. Tedavi multimodaldir: aktif fizik tedavi (germe ve hareket genişletme egzersizleri), NSAİİ ağrı kesiciler, geceleri sıcak uygulama, eklem içi kortizon enjeksiyonu ağrı fazında çok yararlıdır. Daha dirençli vakalarda hidrodistansiyon (yüksek hacimli sıvı ile eklemin gerilmesi) yapılabilir. Tedavinin temel direği düzenli fizik tedavidir.
Cerrahi Tedavi
Konservatif tedaviye 6-12 ay yanıt vermeyen, fonksiyonu ciddi etkileyen vakalarda cerrahi seçenektir. İki yöntem mevcuttur: anestezi altında manipülasyon (genel anestezi altında omuzun zorla hareket ettirilerek yapışıklıkların açılması) ve artroskopik kapsüler release (kameralı yöntem ile sertleşmiş kapsülün serbestleştirilmesi). Diyabetik hastalarda artroskopik yöntem genellikle tercih edilir. [Tercih ettiğiniz yöntemi belirtin]
Ameliyat Süreci
Genel anestezi altında yapılır. Artroskopik release tekniğinde 3-4 küçük portaldan kamera ve mikro aletler sokulur, kapsülün sertleşmiş kısımları kontrollü şekilde gevşetilir. İşlem 30-45 dakika sürer.
Hastanede Kalış Süresi
Genellikle aynı gün veya 1 gece yatış. Cerrahi sonrası hemen aktif hareket başlanması kritiktir.
İyileşme Süreci
- İlk 48 saat: Ağrı kontrolü, pasif hareket egzersizleri başlangıcı
- 1-2. Hafta: Aktif fizik tedavi (haftada 3-5 seans)
- 2-6. Hafta: Hareket açıklığının korunması, ev egzersizleri
- 2-3. Ay: Güçlendirme egzersizleri
- 3-6. Ay: Tam fonksiyona dönüş
İşe Dönüş
Masa başı işlere 1-2 hafta, fiziksel iş yapanlarda 4-8 hafta sonra dönüş tipiktir. Fizik tedavi paralel devam etmelidir.
Olası Komplikasyonlar
Ameliyat sonrası en önemli risk, fizik tedaviye yeterince katılmamak nedeniyle tekrar donmadır. Diyabetik hastalarda nüks oranı diğer hastalara göre 2-3 kat yüksektir. Nadir komplikasyonlar arasında kemik kırılması (özellikle osteoporotik hastalarda manipülasyon sırasında) ve sinir hasarı yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Donuk omuz neden olur?
Pek çok vakada belirli bir neden bulunamaz (idiopatik). Diyabet, tiroid hastalıkları, uzun süreli kol immobilizasyonu (kırık sonrası alçı vb.) ve omuz cerrahisi sonrası risk artar.
Ameliyat olmazsam kendi kendine geçer mi?
Evet, vakaların büyük çoğunluğu 1-2 yıl içinde kendiliğinden çözülür. Ancak bu süreçte yaşam kalitesi ciddi etkilenir, bu nedenle aktif fizik tedavi ve gerekirse enjeksiyon önerilir.
Diğer omzuma da olur mu?
Vakaların yaklaşık %20-30’unda diğer omuzda da gelişir, genellikle ilk omuz iyileştikten sonraki 5 yıl içinde. İkinci omuzda tedavi yanıtı benzer şekildedir.